Kiedy rodzic najpierw czyta instrukcję: rozstania, powroty i zaufanie
Teresa rozmawia z Magdą, mamą czteroletniej Natalki i dwuletniego Janka. O rozstaniach i powrotach, o tym, jak być portem dla dwojga dzieci naraz, o poczuciu winy po trudnym poranku i naprawie relacji, i o tym, co robić, gdy rodzic sam potrzebuje instrukcji, zanim zaufa dziecku.
Teresa Dzień dobry, to są Rozmowy w porcie, podcast dla rodziców.
Teresa W poprzednim odcinku była z nami Ola, która najpierw skacze, a potem czyta instrukcję.
Teresa Dziś zapraszam do rozmowy Magdę, mamę czteroletniej Natalki i dwuletniego Janka.
Teresa Dzień dobry, Magdo.
Magda Dzień dobry.
Magda Ja chyba jestem dokładnie odwrotnością Oli.
Magda Ja najpierw czytam instrukcję, potem trzy recenzje instrukcji...
Magda a potem i tak leżę w nocy i myślę, że zrobiłam źle.
Teresa Proszę opowiedzieć o sobie.
Teresa Jak wygląda Pani codzienność?
Magda Pracuję w banku jako analityczka, na część etatu, trzy przedpołudnia w tygodniu.
Magda Wtedy Natalka jest w przedszkolu, a Jankiem zajmuje się moja mama.
Magda Mąż pracuje na zmiany, więc bywa, że wieczory są tylko moje.
Magda I ja bardzo lubię swoje dzieci, naprawdę, tylko że mój dzień to jest taki arkusz kalkulacyjny, w którym nic się nie zgadza.
Magda Za mało snu, za dużo zakładek z artykułami „jak nie skrzywdzić dziecka” i takie ciche liczenie w głowie, co dziś znowu poszło nie tak.
Teresa A dzieci?
Teresa Jakie są?
Magda Zupełnie różne, i to jest chyba moje największe zaskoczenie w macierzyństwie.
Magda Natalka jest bardzo czuła.
Magda Wrażliwa na wszystko: na ton głosu, na cudzy smutek, na zły kubek.
Magda W przedszkolu panie mówią, że to najgrzeczniejsze dziecko w grupie.
Magda A wieczorem, w domu, wybucha płaczem o rzecz, która nie ma znaczenia, o krzywą skarpetkę.
Magda Są też noce, kiedy woła nas, bo coś jest w szafie.
Teresa A Janek?
Magda Janek jest z innego rozdania.
Magda Dwa lata i zero strachu.
Magda Wchodzi na wszystko, co stoi, „nie” mówi głośno i z przyjemnością, w sklepie krzyczy na cały sklep, co mu się nie podoba.
Magda Nie boi się psów, nie boi się odkurzacza, nie boi się babci.
Magda Boi się chyba tylko jednego: że Natalka wychodzi.
Magda Jak ona rano idzie do przedszkola, on stoi w drzwiach i krzyczy za nią „Talka!” tak, że słychać na klatce.
Teresa Czyli w jednym domu ma Pani dziewczynkę, która wszystko trzyma w środku, i chłopca, który wszystko wypuszcza na zewnątrz.
Magda I dwie instrukcje.
Magda A ja nie umiem czytać jednej.
Magda Wieczorem porównuję ich w głowie, wiem, że nie wolno, i porównuję.
Magda Czemu ona nie umie powiedzieć „nie”, skoro on umie.
Magda Czemu on nie umie się zatrzymać, skoro ona umie.
Teresa Zapiszę sobie: kubek, skarpetka, szafa, „Talka” w drzwiach i porównywanie.
Teresa Do każdej z tych rzeczy w tej książce jest osobne miejsce.
Teresa A jak Pani czytała „Port, nie smycz”?
Magda Z ołówkiem.
Magda Ja wszystko czytam z ołówkiem.
Magda I wie Pani, co podkreśliłam najgrubiej, dwa razy?
Magda Że nie znajdę tu rodzica idealnego, bo on nie istnieje...
Magda i nawet nie byłby dziecku potrzebny.
Teresa Dlaczego akurat to?
Magda Bo ja od czterech lat próbuję być idealna.
Magda Śledzę te wszystkie profile, gdzie mamy mają czyste kuchnie i spokojny głos.
Magda I każdy mój gorszy dzień traktuję jak dowód w sprawie.
Magda Przeciwko sobie.
Teresa To jest bardzo uczciwe i bardzo częste.
Teresa I dlatego chcę zacząć nie od dzieci, tylko od tego sądu, który Pani sobie urządza co wieczór.
Teresa Bo nauka w tym sądzie jest po Pani stronie, i to od dawna.
Teresa Książka opisuje badacza wczesnych relacji, Edwarda Tronicka, który całe lata obserwował rodziców z niemowlętami.
Teresa I wyszło mu coś na pozór niepokojącego: w zwykłej, dobrej relacji rodzic i dziecko rozmijają się przez większość czasu.
Teresa Źle odczytujemy sygnały, spóźniamy się z reakcją, tracimy cierpliwość.
Magda Większość czasu?
Magda To nie jest tak, że dobra mama trafia zawsze?
Teresa Nie ma takiej mamy.
Teresa I nigdy nie było.
Teresa A dzieci rosną i mają się dobrze, bo rozwój napędza nie brak rozmijania, tylko powracanie do siebie.
Teresa Tronick nazwał to zerwaniem i naprawą.
Teresa Relacja nie jest z porcelany, którą można stłuc jednym krzykiem.
Teresa Jest z gliny, którą można doklejać.
Magda Z gliny...
Magda Wie Pani, że to zdanie przeczytałam mężowi na głos?
Magda Bo my oboje żyliśmy w przekonaniu, że każdy nasz błąd się gdzieś tam w dziecku odkłada.
Magda Na jakimś koncie, z procentami.
Teresa Odkłada się co innego: historia powrotów.
Teresa I o tym porozmawiamy za chwilę na Pani przykładzie, bo podejrzewam, że jakiś trudny poranek Pani w sobie nosi.
Magda Noszę.
Magda Z zeszłego wtorku.
Magda Cały tydzień go noszę.
Teresa To proszę opowiedzieć o tym wtorku.
Magda Rano był chaos.
Magda Ja miałam o dziewiątej ważne spotkanie, mama spóźniała się do Janka, Natalka nie chciała butów, a Janek już od progu krzyczał za nią „Talka, nie!”, bo zrozumiał, że ona wychodzi.
Magda Dwoje dzieci, dwa płacze, jeden zegar.
Magda I przy samych drzwiach krzyknęłam na Natalkę.
Magda Głośno.
Magda Na nią, bo ona była bliżej i bo ona nie krzyczy w odpowiedzi.
Magda Wyszłam ze złością, drzwi trzasnęły.
Magda Widziałam jeszcze przez szybę jej minę.
Magda I z tą miną siedziałam potem na spotkaniu, w tramwaju, wszędzie.
Teresa I co Pani zrobiła po południu?
Magda Przytuliłam ją mocno i przeprosiłam.
Magda Ale nie wiedziałam, czy to coś daje, czy to nie jest takie...
Magda zamazywanie śladów.
Teresa To nie jest zamazywanie śladów.
Teresa To jest dokładnie ta naprawa, o której mówi Tronick.
Teresa Książka daje na taki poranek gotowe zdanie: „Rano było trudno.
Teresa Wróciłam i jestem cała twoja.” Trzy elementy: nazwać, wrócić, domknąć.
Teresa Dziecko nie zapamięta dnia bez burz, bo takich dni nie ma w żadnym domu na świecie.
Teresa Zapamięta, że po każdej burzy był powrót.
Magda To zdejmuje z człowieka jakieś sto kilo.
Teresa Sto kilo winy, której nauka nigdy Pani nie wystawiła.
Teresa Jest zresztą w tej książce jeszcze jedno pojęcie, które Pani polubi, bo pochodzi od pediatry i psychoanalityka Donalda Winnicotta: rodzic wystarczająco dobry.
Teresa Taki, który się myli, wraca i naprawia.
Teresa Wystarczająco dobry nie jest gorszą wersją idealnego.
Teresa Jest jedyną wersją, która istnieje naprawdę.
Magda Wystarczająco dobra...
Magda Muszę to sobie przetłumaczyć z polskiego na wewnętrzny.
Teresa To przetłumaczmy na konkretach.
Teresa Wróćmy do Pani listy: wieczorny płacz Natalki o zły kubek i krzywą skarpetkę.
Magda To jest dla mnie najtrudniejsze, bo to wygląda na fochy.
Magda Wraca z przedszkola wesoła, opowiada, śmieje się.
Magda A o osiemnastej trzydzieści koniec świata, bo kubek jest niebieski, a miał być żółty.
Magda I ja stoję nad tym płaczem i myślę: przecież nic się nie stało.
Teresa I formalnie ma Pani rację, kubek to nie tragedia.
Teresa Tylko że ten płacz wcale nie jest o kubku.
Teresa Książka opisuje to w rozdziale o Nutce, o świecie, którego bywa za dużo.
Teresa Przedszkole to dla czterolatki cały dzień wrażeń: hałas, ludzie, zasady, emocje innych dzieci.
Teresa Natalka przez cały dzień trzyma się dzielnie, bo przy paniach i kolegach trzeba.
Teresa Najgrzeczniejsze dziecko w grupie, jak mówią panie.
Teresa A wieczorem, przy Pani, w końcu jest bezpiecznie.
Teresa I cały ten przeładowany magazyn się otwiera.
Teresa Kubek jest tylko klamką.
Magda Czyli ona płacze u mnie...
Magda bo u mnie może?
Teresa Właśnie tak.
Teresa To jest komplement, choć wieczorem trudno go docenić.
Teresa I dlatego strategia nie polega na naprawianiu kubka, tylko na przyjęciu fali.
Teresa Książka daje takie zdanie: „To był duży dzień.” Nic więcej.
Teresa Nie analizować, nie wypytywać, nie tłumaczyć, że kubek jest w porządku.
Teresa Kolana, objęcie i „to był duży dzień”.
Magda A ja właśnie zawsze wypytuję.
Magda Co się stało, kto ci coś zrobił, czemu płaczesz...
Magda Robię z tego przesłuchanie, bo chcę pomóc.
Teresa Wiem, i to jest odruch z miłości.
Teresa Tylko że zmęczony mózg czterolatki nie ma już mocy na raport.
Teresa Ma moc na bycie przytulonym.
Teresa Rozmowa przyjdzie sama, później, często przy zupie albo w wannie, kiedy nikt jej nie ciągnie za język.
Magda A Janek robi dokładnie odwrotnie.
Magda On nic nie trzyma do wieczora.
Magda Jak mu coś nie pasuje, mówi to natychmiast, w sklepie, w tramwaju, u babci.
Magda „Nie chcę!
Magda Nie lubię!
Magda Janek zły!” Na cały głos.
Teresa I proszę zobaczyć, co Janek właśnie robi: mówi słowem, co czuje.
Teresa To jest refren Bobasa z drugiego tomu bajek, „Mówię słowem, co czuję”, i Pani syn ma go fabrycznie.
Teresa Natalce trzeba te słowa dawać w spokojnych chwilach, żeby wieczorem miała czego się złapać.
Teresa Jankowi trzeba dać co innego: pauzę.
Magda Pauzę?
Teresa W bajce o Nutce i gwarnym podwórku wróbelce robi się za głośno, mama proponuje jej cichą gałązkę, a refren brzmi: „Pauza.
Teresa Cisza.
Teresa Wracam.” Książka dodaje zdanie, które bym Pani podkreśliła: pauza to technika, nie porażka.
Teresa Dwulatek, który wypuszcza wszystko na zewnątrz, nie potrzebuje, żeby go ściszać.
Teresa Potrzebuje miejsca, w którym może na dwie minuty przestać, i pewności, że sam z niego wróci.
Magda Czyli Natalce daję słowa, a Jankowi gałązkę.
Magda Jedna książka, dwie różne strony.
Teresa Jedna książka, dwie różne strony.
Teresa I to jest chyba najlepsza wiadomość dla mamy, która myśli, że potrzebuje dwóch instrukcji.
Teresa A teraz rodzeństwo, bo w Pani domu dzieje się coś, o czym książka ma cały kawałek rozdziału o Muczku.
Teresa Jak Natalka i Janek są ze sobą?
Magda Natalka jest przy nim jak mała mama.
Magda Jak Janek płacze, ona pierwsza biegnie z kocykiem.
Magda „Ja go uspokoję, mamo.” Śpiewa mu, wyciera nos, zakłada buty.
Magda A Janek...
Magda Janek ją odpycha.
Magda „Talka, nie!
Magda Sam!” Wyrywa kocyk, wyrywa but.
Magda I wtedy Natalka płacze, bo chciała dobrze.
Magda A ja stoję pośrodku i nie wiem, kogo bronić.
Teresa Nikogo, bo nikt tu nie jest winny.
Teresa Zacznijmy od Natalki.
Teresa Książka opisuje obserwacje Carolyn Zahn-Waxler nad tym, jak małe dzieci reagują na cudzy smutek: już dwulatki próbują pocieszać, przynoszą zabawkę albo koc, często nieporadnie.
Teresa Empatii nie trzeba dziecku wgrywać, ona już jest.
Teresa Można ją wzmacniać, zauważając próby, zamiast oczekiwać od razu dorosłej wersji troski.
Teresa U Natalki ta troska jest w rozmiarze XL, i książka ma na to osobne pytanie rodziców: starszak kocha młodszego „za mocno”.
Teresa Odpowiedź brzmi: nie zabraniaj miłości, ucz jej techniki.
Magda Techniki?
Teresa Tego, jak się pomaga komuś, kto chce sam.
Teresa Bo Janek ma w tej scenie swoją rację i ona też jest w książce, w rozdziale o Kici.
Teresa Dwulatek, który krzyczy „sam”, sprawdza własną sprawczość: czy moje ręce już umieją.
Teresa Pomoc podana bez pytania w połowie próby, nawet z miłości, przerywa naukę dokładnie tam, gdzie się zaczyna.
Teresa Natalka nie robi nic złego.
Teresa Ona po prostu wchodzi bez pukania.
Magda Bez pukania...
Magda To jest też o mnie.
Magda Ja też wchodzę bez pukania.
Teresa Większość z nas wchodzi.
Teresa I dlatego książka daje jedno pytanie, które można nauczyć czterolatkę tak samo jak dorosłego: „Pomóc ci, czy próbujesz sam?” Natalka pyta, Janek odpowiada „sam” albo „pomóż”, a jej troska zamienia się z wyręczania w ofertę.
Teresa Wtedy nie ma wyrywania kocyka, bo kocyk został zaproponowany, a nie narzucony.
Magda A jak on powie „sam” i ona się rozpłacze, że nie chciał?
Teresa Wtedy potrzebuje od Pani dwóch zdań.
Teresa Pierwsze zauważa troskę na głos, tak jak radzi książka: „Przyniosłaś bratu kocyk.
Teresa To była troska.” Nawet jeśli brat kocyka nie chciał; że nie chciał, to, jak pisze autor, szczegół techniczny.
Teresa Drugie jest z rozdziału o Kici, z pytania rodzica, którego dziecko odpycha przy przytulaniu: dziecko ucieka tylko wtedy, gdy jest pewne, że kolana nie znikną.
Teresa Janek odpycha Natalkę, bo jest jej pewny.
Teresa To jest komplement dla niej, nie recenzja.
Magda „Odpycha cię, bo jest ciebie pewny.” To jej powiem.
Magda Choć ona chyba za bardzo weszła w tę rolę.
Magda Ostatnio powiedziała mi, że jak ona nie założy Jankowi butów, to nikt nie założy.
Teresa I to jest moment, w którym książka robi rozróżnienie ważne dla całego dzieciństwa Natalki: zadanie a obowiązek.
Teresa Starszak, który na własne życzenie przynosi pieluchę i wybiera śpioszki, rośnie od ważności.
Teresa Starszak dyżurny, rozliczany z pomagania, płaci za młodszego podwójnie.
Teresa Prosta próba: zadanie musi dać się odmówić bez konsekwencji.
Teresa Jeśli Natalka któregoś dnia powie „nie chcę dziś zakładać mu butów” i nic się nie stanie, to jest zaproszenie.
Teresa Jeśli spotka ją mina, to był etat.
Magda Ona nigdy nie powiedziała „nie chcę”.
Magda Do niczego.
Magda I ja to do dziś brałam za jej zaletę.
Teresa Wrócimy do tego „nie chcę”, bo ono jest w tej rozmowie najważniejsze.
Teresa Ale na koniec tej sceny jeszcze jedna rzecz z rozdziału o rodzeństwie, dla Pani, nie dla dzieci: książka wprost przestrzega przed porównywaniem.
Teresa „On nie płacze, a ty?” ustawia rodzeństwo przeciwko sobie na lata.
Teresa Porównuj dziecko wyłącznie z nim samym, i najlepiej na jego korzyść.
Magda Ja tego nie mówię na głos.
Magda Ale myślę tak głośno, że chyba słychać.
Teresa Dzieci czytają twarz, nie myśli.
Teresa Więc to, co Pani robi z twarzą, kiedy Janek głośno mówi „nie”, a Natalka milczy, ma znaczenie.
Teresa A o tym, czemu ona milczy, porozmawiamy przy babci.
Teresa Wróćmy do drzwi.
Teresa Janek, który krzyczy „Talka” tak, że słychać na klatce.
Magda Codziennie.
Magda Natalka wychodzi do przedszkola, on zostaje z babcią i stoi w drzwiach jak Bobas z bajki.
Magda Tylko głośniej.
Magda Babcia mówi, że wystarczy, żeby Natalka wymknęła się, jak on się zagapi.
Teresa Książka odpowiada na tę radę w rozdziale o rozstaniach i odpowiada uczciwie: babcia ma rację w krótkim horyzoncie i nie ma w długim.
Teresa Bez pożegnania łzy bywają krótsze dziś, ale dziecko uczy się, że najważniejsze osoby mogą rozpłynąć się w każdej chwili, i zaczyna ich pilnować.
Teresa To, że Janek pilnuje siostry, jest zresztą piękne: ona jest dla niego portem, drugim po Pani.
Teresa Rozstanie z portem uruchamia alarm.
Teresa Alarm działa.
Magda Nigdy nie pomyślałam, że ona jest dla niego portem.
Magda Myślałam, że on się po prostu nudzi bez niej.
Teresa Jest, i dlatego rozstania z nią rządzą się tymi samymi zasadami, co rozstania z mamą.
Teresa Rytuał zamiast zniknięcia: krótki, zawsze taki sam, z obietnicą powrotu.
Teresa Ale tu jest jedna różnica: ten rytuał robi Natalka.
Teresa Czterolatka świetnie sobie z nim poradzi, jeśli będzie krótki jak wierszyk.
Teresa Jeden gest, powiedzmy żółwik, i jedno zdanie, po jej: „Wrócę po obiedzie.
Teresa Zawsze wracam.” Refren Bobasa, tylko w ustach siostry.
Magda Ona to pokocha.
Magda Ona uwielbia mieć zadanie.
Magda Tylko czy to nie jest znowu etat?
Teresa Dobrze, że Pani pyta, bo sama by Pani odpowiedziała: zadanie musi dać się odmówić.
Teresa Jeśli któregoś dnia Natalka powie „dziś bez żółwika”, żegna Janka Pani, tym samym zdaniem.
Teresa Rytuał należy do domu, nie do siostry.
Teresa A jest jeszcze jeden patent z tego rozdziału, z codzienności: przedmiot-łącznik.
Teresa Kawałek portu w kieszeni.
Teresa Natalka może zostawiać Jankowi na przedpołudnie coś swojego: chustkę, małego pluszaka.
Teresa Część dzieci nie zajrzy do tego ani razu, i to też jest dobra wiadomość.
Magda Ona ma takiego małego żółwia z materiału.
Magda Nie rozstaje się z nim.
Magda Jak go zostawi Jankowi, to będzie największy dowód miłości w tym domu.
Teresa I jest jeszcze powrót, bo książka mówi, że rozstanie składa się z dwóch połówek, a ta ważniejsza nazywa się powrót.
Teresa Kiedy Natalka wraca z przedszkola, Janek pewnie biegnie do drzwi.
Magda Jak rakieta.
Magda A Natalka wtedy zwykle jest zmęczona i chce do mnie, a ja mówię: przywitaj się z Jankiem, on cały dzień czekał.
Teresa I tu jest pułapka, w którą wpada każdy zmęczony rodzic.
Teresa Książka mówi o powrocie: najpierw port, potem plecak.
Teresa Przytulić, a dopiero potem szukać czapki.
Teresa Ale Natalka po całym dniu też wraca do portu.
Teresa Jeśli od progu dostaje zadanie „przywitaj się z bratem”, to plecak idzie przed portem.
Teresa Niech najpierw wpadnie w Pani ramiona.
Teresa Janka można w tym czasie objąć drugą ręką; port ma dwa pomosty.
Magda Dwa pomosty.
Magda Ja mam dwie ręce, faktycznie.
Magda Nigdy nie użyłam ich obu naraz.
Teresa To jeszcze szafa, bo obiecałam.
Teresa Potwór, o którym Natalka woła po nocach.
Magda Od miesiąca.
Magda Woła nas, chce światła, chce, żeby sprawdzić.
Magda A ja się łapię na tym, że sprawdzam w internecie, czy to już „ten wiek na lęki”, czy coś przegapiłam.
Magda I obok śpi Janek, który nie boi się niczego, i ja myślę: czemu ona tak, a on nie.
Teresa Nic Pani nie przegapiła, wręcz przeciwnie, wszystko idzie planowo.
Teresa Książka przywołuje wytyczne Amerykańskiej Akademii Pediatrii, które zdejmują z rodziców pół strachu: lęki nocne u dzieci między drugim a szóstym rokiem życia są typowe, wynikają z rozwoju wyobraźni i mijają, jeśli dziecko dostaje spokojną obecność i stały rytuał zasypiania.
Teresa Potwór w szafie to znak, że wyobraźnia Natalki właśnie urosła.
Teresa Ta sama wyobraźnia, która wymyśla potwory, za dnia wymyśla zabawy.
Teresa Janek ma dwa lata; jego potwór jest jeszcze w drodze.
Magda Czyli potwór to skutek uboczny talentu.
Magda I Janek swój dopiero dostanie.
Teresa Prawdopodobnie.
Teresa A instrukcja jest w tym zdaniu ukryta: spokojna obecność i stały rytuał.
Teresa Ten sam wieczór co zawsze: kąpiel, piżama, bajka, buziak.
Teresa Przewidywalność to nie nuda, to poręcz.
Teresa Z potworem książka radzi postępować przewrotnie: nie dowodzić, że go nie ma.
Teresa Sprawdzanie szafy na dowód, że jest pusta, utwierdza dziecko, że szafa bywa podejrzana.
Teresa Lepiej nazwać sprawcę po imieniu: „Twoja wyobraźnia umie wymyślać.
Teresa Wymyślmy razem coś dobrego.” I oddech Nutki z nocnej burzy: „Wdech na cztery, pauza na cztery, wydech na cztery.”
Magda Ona uwielbia wymyślać, więc niech wymyśla w dobrą stronę.
Magda Może wymyśli coś, co pilnuje snów.
Magda I nie będę już sprawdzać szafy.
Magda Ani internetu o drugiej w nocy.
Teresa Została nam niedziela, bo obiecałam słuchaczom babcię.
Teresa I to „nie chcę”, którego Natalka nigdy nie powiedziała.
Magda Ojej.
Magda Moja mama.
Magda Kocha wnuki nad życie, ale wchodzi do przedpokoju z szeroko otwartymi ramionami i „daj babci buziaka”.
Magda Janek mówi jej głośno „nie!” i podaje piątkę, i mama się śmieje, bo to Janek.
Magda A Natalka...
Magda Natalka chowa się za mnie, kręci głową, i wtedy mama robi smutną minę, ja stoję pośrodku i najczęściej...
Magda najczęściej mówię: Natalka, no daj buzi babci, nie rób przykrości.
Teresa I to jest moment, w którym książka mówi „stop”, bardzo łagodnie, ale bardzo stanowczo.
Teresa Czułość jest prawdziwa tylko dobrowolna.
Teresa Dziecko ma prawo nie chcieć przytulania.
Teresa Mamy, taty, babci, rodzeństwa, kogokolwiek.
Teresa Czułość na żądanie to nie jest czułość, tylko występ.
Teresa A jest w tym i dłuższa stawka: dziecko, które słyszy „daj buziaka, bo babci będzie przykro”, ćwiczy lekcję, że granice jego ciała ustępują, kiedy dorosły bardzo chce.
Teresa To dokładnie ta lekcja, której nie chcemy mu dać na przyszłość.
Magda Nigdy tego tak nie ułożyłam.
Magda Że buziak dla babci i granice ciała to jest jeden temat.
Teresa Jeden i ten sam.
Teresa I proszę zobaczyć, co w tej scenie robi Janek: mówi „nie” i proponuje piątkę.
Teresa To jest dokładnie to, co książka każe dawać dzieciom jako wybór: „Nie musisz się przytulać.
Teresa Możesz dać babci piątkę, pomachać albo posłać buziaka w powietrzu.” Janek wymyślił to sam.
Teresa Natalka potrzebuje, żeby ktoś jej to podał.
Magda Bo on ma to fabrycznie, a ona nie.
Magda Wracamy do dwóch instrukcji.
Teresa Wracamy, ale z dobrą wiadomością, bo „nie” jest umiejętnością, a nie cechą.
Teresa Książka uczy jej w zabawie, tam, gdzie stawka jest niska: łaskotki, gonitwy, siłowanie na niby.
Teresa Umowa jest prosta i święta: kto mówi „stop”, ten zatrzymuje zabawę.
Teresa Pani też mówi „stop”, kiedy zabawa przekracza Pani granice, i Pani też słucha, kiedy powie je dziecko.
Teresa W trzecim tomie bajek Bobas ma na to refren: „Stop.
Teresa Nie podoba mi się.” Dziecko, które wie, że jego stop działa na mamie, użyje go kiedyś wobec kolegi, który ściska za mocno.
Teresa I wobec babci.
Magda Łaskotki.
Magda Natalka uwielbia łaskotki i nigdy nie mówi „dosyć”, tylko się wyrywa.
Magda A ja łaskoczę dalej, bo się śmieje.
Teresa To jest miejsce na pierwsze „stop” w jej życiu.
Teresa Cichym głosem, bo książka mówi, że „stop” nie musi być krzykiem; cichy, pewny głos działa lepiej.
Teresa I jeszcze jedno o „najgrzeczniejszym dziecku w grupie”.
Teresa Książka przestrzega przed zdaniami o osobie, nawet miłymi: „jesteś najzdolniejszy” i „jesteś niezdarny” to dwie strony tej samej monety.
Teresa Dziecko, które słyszy, kim jest, uczy się grać bezpiecznie, żeby nie stracić tej etykiety.
Teresa Autor radzi: opisuj czyny, osobę po prostu kochaj.
Magda Czyli „grzeczna” to też etykieta.
Magda Ładna, ale etykieta.
Magda A ja ją tym nagradzam od czterech lat.
Teresa Od dziś można nagradzać czym innym.
Teresa „Powiedziałaś babci, że nie chcesz.
Teresa To było odważne.” A babci, na boku, jedno ciepłe zdanie: ona się rozkręca powoli, jak nie naciskamy, sama przychodzi.
Teresa I zwykle kwadrans później Natalka siedzi babci na kolanach.
Teresa Sama, więc naprawdę.
Magda To będzie trudniejsza rozmowa z moją mamą niż z Natalką.
Magda Ale wezmę to zdanie o rozkręcaniu się.
Magda Ono nie oskarża nikogo.
Teresa I o to chodzi, w porcie nie strzelamy do statków sojuszniczych.
Teresa A na koniec rzecz o Pani.
Teresa Bo Pani przez całą rozmowę opowiada, jak dba o wszystkich.
Teresa A spokój dziecka jest pożyczany od dorosłego.
Teresa Z pustego magazynu nie da się pożyczać.
Magda Wieczorem to ja już naprawdę nie mam z czego dawać.
Magda I wtedy są te moje najgorsze momenty.
Teresa Dlatego w książce między rozdziałami są Przystanie, dwuminutowe praktyki tylko dla rodzica, i one nie są dodatkiem dla chętnych, są częścią metody.
Teresa Wieczorny wydech: pięć wolnych oddechów, z wydechem dłuższym niż wdech, zanim Pani otworzy laptopa.
Teresa A po trudnym dniu naprawa wieczorna, jedno zdanie przy dobranocce, kiedy ciała są już spokojne.
Teresa Rozdział o rodzeństwie kończy się zdaniem dla Pani: rodzic, który przez cały dzień jest czyjąś bazą, też potrzebuje portu.
Teresa Wieczoru bez zadań, rozmowy z dorosłym, spaceru w pojedynkę.
Teresa Autor nazywa to serwisowaniem latarni.
Magda Serwisowanie latarni...
Magda Dobrze.
Magda To jest arkusz, który nawet mnie się spina.
Teresa To na koniec, jak zawsze, jedno zdanie do zabrania.
Teresa Dla Pani, która myśli o wszystkim, wybieram to, którym książka się zaczyna i kończy: „Port nie musi być spokojnym morzem.
Teresa Ma być miejscem, do którego się wraca.”
Magda To ja to sobie powieszę nad biurkiem.
Magda Obok zdjęcia dzieci.
Magda Obojga.
Magda Dziękuję, pani Tereso.
Magda Naprawdę.
Teresa Dziękuję Pani.
Teresa A Państwa zapraszam po książkę na mama kropka how i do kolejnych odcinków; będziemy w nich odpowiadać także na Wasze pytania, więc piszcie.
Teresa Niech ten tydzień będzie zwyczajny.
Teresa Zwyczajne wystarczy.